بزرگداشت حافظ (۲۰ مهر)

سرود مجلست اکنون فلک به رقص آرد

که شعر حافظ شیرین سخن ترانه تُست

نام حافظ در حافظه ایرانیان و حتی بسیاری از مردم جهان ثبت شده است و بیشتر ما می دانیم که شمس الدین محمد(۷۲۷ ـ ۷۹۲ در شیراز) یکی از بزرگترین و حتی به عقیده برخی از ادیبان بهترین غزل سرای ادب فارسی است. تفأل بر دیوان غزلیات حافظ در میان ایرانیان  رسم و سنتی دیرینه است و هر قشر و طبقه ای سراغی از او می گیرند و به فراخور ذهن و اندیشه نکته ای از آن دریافت می کنند و جالب اینکه گذشت زمان و تکرار این ابیات نه تنها مخاطب را دلزده نمی کند بلکه اغلب شوق و شور را در دل روشن می کند. انس با قرآن و دانش وی در این زمینه نیز بر اقبال عموم افزوده است.

استاد بهاء الدین خرمشاهی، از حافظ پژوهان برجسته، در مقدمه کتاب «حافظ نامه» با موضوع شرح غزلیات حافظ می نویسد: «حافظ نمونه تمام عیار یک ایرانی مسلمان ِ هوشمندِ هنرمند است و این نمونگی خود را به بهترین وجه در هنر خویش بیان کرده است. همین است که دیوان او دل نامه، روح نامه، آئینه جان بینی و جهان بینی ایرانی است. حافظ حافظه ماست.» استاد خرمشاهی امتیاز و عظمت حافظ را در این موارد  می داند:

۱ـ اسطوره سازی حافظ

۲ـ رند و رندی حافظ

۳ـ فضل و فرهنگ و مقام علمی حافظ

۴ـ عرفان و اخلاق حافظ

۵ـ حافظ اندیشه مند است

۶ـ حافظ مصلح اجتماعی است

۷ـ سخنوری و صنعتگری حافظ (دانش بلاغت و بدیع)

۸ـ انقلاب حافظ در غزل

۹ـ حافظ و موسیقی

۱۰ـ تأویل پذیری شعر حافظ

۱۱ـ طنز و طربناکی حافظ

۱۲ـ حافظ هم مضمون گراست هم معنی گرا.

ادیبان و حافظ پژوهان بسیاری در آثار خود به زندگی و شرح غزلیات خواجه شمس الدین محمد شیرازی پرداخته اند که از برجسته ترین آنها می توان به دکتر عبدالحسین زرین کوب اشاره کرد.

غزلیات حافظ از سوی غیر فارسی زبانان نیز مورد اقبال قرار گرفته و می گیرد و به چندین زبان زنده دنیا ترجمه شده است. گوته، ادیب آلمانی «دیوان غربی ـ شرقی» (دیوان باختری ـ خاوری) خود را تحت تاثیر حافظ سروده و در فصل دوم آن، با نام «حافظ نامه» به ستایش شاعر شیراز پرداخته است:

«خود را با تو برابر گرفتن، حافظا

راستی که دیوانگی ست!

در غزل های سبک خیز و تندآهنگِ تو

خنکای سیال دریاست،

و فورانِ کوه وار آتش نیز.»

… .

************************

کی شعر ِ تَر انگیزد خاطر که حزین باشد

یک نکته ازین معنی گفتیم و همین باشد

منابع:

۱ـ حافظ نامه ـ بهاء الدین خرمشاهی

۲ـ دیوان شرقی ـ یوهان ولفگانگ فون گوته ـ ترجمه شجاع الدین شفا

۳ـ دانشنامه ویکی پدیا

 لیلا امیرخانی