سلول های بنیادی

نوجوانان عزیز:

از سلول های بنیادی چه می دانید؟

سلول های بنیادی، مادر همه سلول ها هستند و قابلیت تبدیل به تمام سلول های بدن را دارند. این سلول ها توانایی خودسازی و تبدیل به انواع سلول ها از جمله سلول های خونی، قلبی و عصبی  را دارند و همچنین در بازسازی و ترمیم بافت های مختلف بدن پس از آسیب و جراحت موثر بوده و می توانند به درون بافت های آسیب دیده ای که بخش عمده سلول های آنها از بین رفته است، پیوند زده شوند؛ به این ترتیب جایگزین سلول های آسیب دیده شده و به ترمیم و رفع نقص در آن بافت می پردازند.

 

Pluripotent stem cells used to generate muscle, blood and neural cells. Digital illustration.

 

سلول های بنیادی، نامی کلی است که به  انواع سلول ها و مجموعه سلول ها که به آن بافت می گویند، تبدیل می شوند و دارای چهار ویژگی مهم هستند.

۱- این سلول ها تخصص نیافته هستند؛

۲- از طریق تقسیم سلولی خود را تولید و تکثیر می کنند و مجددا در بدن تولید می شوند؛

۳- عمر طولانی دارند؛

۴- در شرایط آزمایشگاهی می توان آنها را به سلول های متخصص با اعمال و فعالیت مشخص تبدیل کرد. به عبارت دیگر در محیط کشت و در مجاورت عوامل مغذی خاصی با دستکاری یک سلول بنیادی در حالت پایه می توان ژن هایی را فعال کرد. در این حالت، سلول بنیادی به ایجاد عوامل پروتینی در داخل و سطح خود مجبور شده و در نهایت به یک سلول مشخص تبدیل می شود.

stem-cell-01

سلول های بنیادی تقریبا در همه بافت های بدن یافت می شوند و به نوعی مسئول ترمیم  آنها هستند.

    انواع سلول بنیادی:

۱- سلول بنیادی جنینی (Embryonic-stem cell): اولین مرحله تکامل انسان ایجاد یک سلول تخم است. زمانی که سلول ها شروع به تقسیم شدن می کنند، گروهی از سلول های بنیادی را می سازند که به آن جنین یا (آمبریو) گفته می شود.

۲- سلول های بنیادی بالغ (Adult stem cells): سلول هایی هستند که پس از دوره جنینی در بافت های بدن (مثل پوست، مغز، عضلات عروق خونی، قلب، مغز استخوان و سایر بافت ها) و همچنین در خون بند ناف یافت می شوند؛ در واقع سلول های بنیادی بالغ موجود در بافت های بدن مسئول تولید و ترمیم همان بافت هستند.

۳- سلول های بنیادی بند ناف: پس از تولد نوزاد، بند ناف جدا و دور انداخته می شود در حالی که خون داخل بند ناف منبع گروهی از سلول های بنیادی است و این سلول ها نیز قابلیت تبدیل شدن به انواع سلول های تخصصی را دارند.

هر بافت بدن دارای یک سلول بنیادی مخصوص خود است؛ نظیر سلول بنیادی عصبی و سلول بنیادی عضلانی.

درمان با استفاده از سلول های بنیادی:

    تا چه اندازه با بیماری هایی که با استفاده از سلول های بنیادی درمان می شوند آشنا هستیم؟

برخی از بیماری هایی که تا به امروز به درمان با سلول های بنیادی جواب داده اند، عبارتند از:

۱- ضایعات نخاعی: به افرادی که دچار آسیب های نخاعی هستند کمک می کنند که دوباره تا اندازه ای حس کنترل اندام نخاعی خود را به دست آورند.

۲- دیابت: در دیابت نوع یک که سلول های انسولین ساز  لوزالمعده توسط سلول های ایمنی بدن از بین می روند، سلول های بنیادی مورد استفاده قرار می گیرند.

۳- بیماری های قلبی.

۴- بیماری های تحلیل سیستم عصبی: مانند بیماری پارکینسون و بیماری آلزایمر.

۵- بیماری های مفصلی و عضلانی: مانند ترمیم ساییدگی زانو.

 

منابع:

۱- قدرت شگفت انگیز تغـذیه ای سلول های بنیادی (دکتر آلن سی سامر سال ـ ترجمه دکتر مهشید مرتضوی)

۲- سلول های بنیادی مهندسی بافت و روش های  آزمایشگاهی (حسین بهاروند)

۳- خبرگزای مهر

(با سپاس فراوان از دکتر ماهرخ شایان)

 

شهره کلایی