هفت سین یا هفت شین یا هفت چین!

عدد هفت در میان اقوام جهان از جایگاه خاصی برخوردار است. طبق نظر پژوهشگران، قدیمی ترین قومی که به عدد هفت توجه داشته، قوم سومر است. در فرهنگ و ادب فارسی برای نمونه می توان به هفت اقلیم، هفت خان و هفت آسمان اشاره کرد.
و اما هفت سین …
سفره هفت سین از مشهورترین مراسم نوروز است، به این ترتیب که سفره ای شامل هفت خوراکی می آرایند. سفره هفت سین یک سنت دیرینه است و در برخی مناطق ایران مانند گیلان در جشن ازدواج نیز پهن می شود.
در برخی منابع به خوان (سفره) گندم، جو، نخود، برنج و … (از هریک هفت خوشه و هفت دانه) اشاره شده است. در ابتدا سفره نوروزی از هفت دانه یا هفت خوراکی یا هفت چیزی که باهم تناسب داشته تشکیل می شده است؛ به عبارتی پیشینیان در هر دوره ای متناسب با عقاید خود با حفظ عدد هفت، از خوراکی ها و اشیای گوناگون در چیدمان سفره نوروزی استفاده می کردند. مثلا در یک دوره هفت چین (هفت چیدنی) و در دوره ای دیگر هفت شین (شمع و شیرینی و …) رسم بوده است که اغلب هم در هفت ظرف تدارک دیده می شد. پس خوان نوروزی دستخوش تغییر شده و طبق نظر پژوهشگران به احتمال زیاد از زمان صفویه هفت سین رسم شده است.
امروزه هفت سین شامل:
سیر: نماد مبارزه با زشتی و رفع چشم زخم؛
سبزه: نماد آب های پاک و طراوت؛
سیب: نماد باروری و پرستاری؛
سمنو: نماد باروری گیاهان و فراوانی خوراک؛
سنجد: نماد دلبستگی، عشق و مهر؛
سرکه: نماد صبر و جاودانگی؛
سماغ: نماد باران و پیوند دل ها.
توجه کنیم که برخی از سین ها مانند سکه و سنبل نمی توانند جزو هفت سین باشند و تنها می توانند جنبه تزئینی داشته باشند، زیرا فارسی نیستند و اصل آنها با سین آغاز نمی شود و خوراکی هم نیستند. (سکه تلفظ عربی چکه است زیرا الفبای عربی حرف چ ندارد؛ سنبل نیز عربی است و معادل فارسی آن خوشه است).
بعید نیست که اجزای سفره نوروزی امروزی که با سین شروع نمی شود، مانند آینه و شمع و ماهی از رسم وآیین خوان نوروزی گذشتگان به ما رسیده باشد، مانند شمع که در هفت شین استفاده می شده است. به هر ترتیب زنده نگه داشتن آیین ملی و حفظ سنت ها یکدلی و هویت را به ارمغان می آورد. دوست نوجوان، این سنت ارزشمند است اما فراموش نکنیم که ارزش گرد آمدن خانواده یا دوستان دورتادور سفره هفت سین جلوه بیشتری به آن می بخشد.
منابع:

تحلیل هفت پیکر نظامی (دکتر محمد معین)
دانشنامه ویکی پدیا.

لیلا امیرخانی